Tulpenmanie: toen één tulpenbol meer waard was dan een schip
Stel je voor: je ruilt een schip, een bed, wijn, graan en een kudde vee voor één tulpenbol. Waanzin? In het Holland van de zeventiende eeuw dachten sommige mensen daar heel anders over. Dit is het verhaal van de tulpenmanie, misschien wel de beroemdste hype uit de geschiedenis.
Een nieuwe, exotische bloem
De tulp was in de Gouden Eeuw nieuw, exotisch en zeldzaam. Vooral tulpen met grillige vlammen en strepen op hun bloemblaadjes waren gewild. Niemand begreep waarom de ene bol een effen bloem gaf en de andere ineens een gevlamd meesterwerk. Juist dat onvoorspelbare maakte ze zo begeerd.
Handelen in bollen die nog in de grond zaten
Vanaf 1634 stegen de prijzen. Handelaars, floristen genoemd, kochten en verkochten bollen die nog onder de grond zaten. Er werd op papier gehandeld, in herbergen in Haarlem en Alkmaar. In de winter van 1636 op 1637 liep het helemaal uit de hand. Sommige bollen kostten meer dan tien keer het jaarloon van een geschoolde vakman. Een pamflet uit 1636 rekende voor dat één bol evenveel waard was als een lijst goederen van in totaal 3.000 gulden, met daarop onder meer een schip, een bed, wijn en vee.
Het hoogtepunt kwam op 5 februari 1637. In Alkmaar werd de bollenverzameling van de overleden kastelein Wouter Winckel geveild. De opbrengst was maar liefst 90.000 gulden. Eén bol van de soort ‘Viseroij’ ging alleen al weg voor 3.000 tot 4.200 gulden.
En toen: plof
Maar twee dagen eerder was het in Haarlem al misgegaan. Op 3 februari 1637 stortte de handel daar in, want er kwamen geen kopers meer. Bollen verloren in korte tijd vrijwel al hun waarde. Kopers die zich hadden vastgelegd, konden in Haarlem later van hun contract af door 3,5 procent van de koopsom te betalen.
Mythe en werkelijkheid
Lang werd verteld dat half Nederland failliet ging. Historici nuanceren dat flink. Onderzoeker Anne Goldgar ontdekte dat de handel zich afspeelde binnen een vrij kleine groep welgestelde kooplieden en vaklieden. Slechts een handvol mensen kwam aantoonbaar in financiële problemen. En de bollenteelt groeide daarna gewoon door.
Het mooiste plotwending? De beroemde gevlamde tulpen waren eigenlijk ziek. Ze waren besmet met een virus dat door bladluizen werd overgebracht. Dat ontdekten wetenschappers pas in de twintigste eeuw. Het virus gaf prachtige vlammen, maar verzwakte ook de bol.
Gevlamde schoonheid, nu zonder risico
Het goede nieuws: jij hoeft geen fortuin uit te geven voor een gevlamde tulp. Kwekers hebben gestreepte en gevlamde soorten veredeld die gezond en stabiel zijn. Zo plant jij een stukje Gouden Eeuw in je eigen tuin.
Zin in een tulp met een verhaal? Bekijk ons assortiment voorjaarsbloeiers en plant ze nu.